اختلال شخصیت مرزی (BPD) لزوماً مانع داشتن یک زندگی شغلی رضایتبخش نیست؛ اما برخی موقعیتهای کاری مانند دریافت انتقاد، مدیریت تعارض و مواجهه با فشارهای روزمره ممکن است برای افراد مبتلا دشوارتر باشد.
مدیریت این چالشها همیشه به معنای ترک شغل یا انتخاب حرفهای کمفشار نیست. گاهی تقویت مهارتهای هیجانی و ارتباطی یا ایجاد تغییراتی در محیط کار میتواند شرایط را بهبود دهد.
در این مقاله، راهکارهای مدیریت چالشهای شغلی، انتخاب محیط کاری متناسب و تصمیمگیری درباره ادامه یا تغییر شغل در افراد مبتلا به شخصیت مرزی را بررسی میکنیم.
فهرست مطالب
آیا با وجود اختلال شخصیت مرزی میتوان زندگی شغلی موفقی داشت؟
بله. تشخیص اختلال شخصیت مرزی بهتنهایی تعیین نمیکند که فرد در چه شغلی میتواند فعالیت کند یا تا چه اندازه در مسیر حرفهای خود موفق خواهد شد. افراد دارای BPD از نظر تواناییها، علایق، تجربههای کاری، شدت مشکلات و مهارتهای مقابلهای با یکدیگر تفاوت دارند.
برای بعضی افراد، چالش اصلی ممکن است مدیریت واکنشهای هیجانی در روابط کاری باشد؛ برای برخی دیگر، حفظ تمرکز در شرایط فشار، تحمل ابهام یا کنار آمدن با انتقاد دشوارتر است. در مقابل، افراد زیادی با وجود تجربه این دشواریها، تحصیل میکنند، شاغلاند، مسئولیتهای حرفهای بر عهده میگیرند و مسیر شغلی خود را پیش میبرند.
بنابراین، بهتر است بهجای پرسیدن اینکه «آیا افراد دارای شخصیت مرزی میتوانند شاغل باشند؟» این سؤال را مطرح کنیم«چه شرایطی به من کمک میکند تواناییهایم را در محیط کار بهتر به کار بگیرم؟».
این تغییر نگاه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف، محدود کردن انتخابهای شغلی بر اساس تشخیص نیست، بلکه شناخت نیازها و یافتن شرایطی است که امکان فعالیت حرفهای پایدارتر را فراهم میکند.
با داشتن BPD چگونه چالشهای هیجانی و ارتباطی را در محیط کار مدیریت کنیم؟
محیط کار جایی برای تجربه و بیان همه هیجانها به هر شکلی نیست؛ در عین حال، انتظار نداشتن هیچ واکنش هیجانی نیز واقعبینانه نیست. هدف این است که فرد بتواند میان احساس خود و رفتاری که در محیط حرفهای انجام میدهد فاصله ایجاد کند. در ادامه به برخی نکات اشاره شده که به شما کمک میکند علیرغم ابتلا به BPD چالشهای شغلی خود را مدیریت کنید
۱. پیش از واکنش به انتقاد، کمی مکث کنید
دریافت بازخورد منفی یا شنیدن ایراد درباره عملکرد ممکن است برای برخی افراد مبتلا به BPD با احساس شرم، خشم، طردشدگی یا ناکافیبودن همراه شود. در چنین شرایطی، ممکن است فرد بهسرعت از خود دفاع کند، گفتوگو را ترک کند یا تصمیمی عجولانه بگیرد.
یک راهکار مفید این است که بازخورد را بلافاصله به معنای رد شدن شخصیت خود تلقی نکنید. پیش از پاسخ دادن، مکث کنید و از خود بپرسید:
- دقیقاً چه چیزی گفته شد؟
- آیا درباره عملکرد یا رفتار مشخصی صحبت شده است یا من آن را به معنای بیارزش بودن خودم برداشت کردهام؟
- برای روشن شدن موضوع چه سؤالی میتوانم بپرسم؟
برای مثال، بهجای پاسخ دادن با عصبانیت میتوان گفت: «میتوانید مشخص کنید کدام بخش کار نیاز به اصلاح دارد تا دقیقتر بررسی کنم؟».
این نوع پاسخ به معنای نادیده گرفتن احساسات نیست؛ بلکه فرصتی ایجاد میکند تا واکنش اولیه جای خود را به پاسخ سنجیدهتر بدهد.
۲. برای مدیریت تعارض، گفتوگو را به موضوع مشخص محدود کنید
اختلافنظر با مدیر یا همکار در هر محیط کاری ممکن است رخ دهد. دشواری زمانی بیشتر میشود که اختلاف بر سر یک موضوع کاری به برداشتهایی کلی درباره رابطه یا ارزش شخصی تبدیل شود.
برای مدیریت بهتر تعارض:
- بهجای نسبت دادن نیت به طرف مقابل، درباره رفتار مشخص صحبت کنید.
- از عبارتهای روشن و مستقیم استفاده کنید.
- در زمان اوج خشم یا آشفتگی، گفتوگوی حساس را به تعویق بیندازید.
- اگر موضوع پیچیده است، خواسته یا مسئله خود را پیش از گفتوگو یادداشت کنید.
- میان اختلافنظر حرفهای و طرد شدن شخصی تفاوت قائل شوید.
برای مثال، گفتن «وقتی زمان تحویل کار بدون اطلاع قبلی تغییر میکند، برنامهریزی برایم دشوار میشود؛ بهتر است تغییرات را زودتر اطلاع دهیم» معمولاً سازندهتر از سرزنش یا قضاوت درباره شخصیت همکار است.
۳. تصمیمهای مهم را در اوج آشفتگی هیجانی نگیرید
استعفا دادن ناگهانی، ارسال پیام تند به مدیر، قطع ارتباط با همکار یا کنار گذاشتن یک فرصت شغلی ممکن است در لحظه راهی برای کاهش فشار روانی به نظر برسد. اما تصمیمهایی که در اوج هیجان گرفته میشوند، همیشه با اهداف بلندمدت فرد هماهنگ نیستند.
اگر احساس میکنید در آستانه تصمیمی مهم هستید، از یک قاعده ساده استفاده کنید: تصمیم را از واکنش فوری جدا کنید.
برای این کار میتوانید:
- تصمیم موردنظر را یادداشت کنید، اما فعلاً آن را اجرا نکنید.
- مشخص کنید چه اتفاقی باعث شده به این تصمیم فکر کنید.
- پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت آن را بررسی کنید.
- در صورت امکان، با فردی قابل اعتماد یا درمانگر خود مشورت کنید.
- پس از آرامتر شدن شرایط، دوباره تصمیم را ارزیابی کنید.
این روش بهویژه هنگام تصمیمهایی مانند استعفا، تغییر محل کار یا قطع یک رابطه حرفهای اهمیت دارد.
۴. وظایف را به بخشهای کوچکتر تقسیم کنید
وقتی حجم کار زیاد است یا چند مسئولیت همزمان وجود دارد، ممکن است احساس سردرگمی و فشار افزایش یابد. بهجای تلاش برای انجام همه کارها بهصورت همزمان، وظایف را به گامهای کوچکتر تقسیم کنید.
برای مثال، اگر باید گزارشی تهیه کنید، مراحل آن میتواند شامل جمعآوری اطلاعات، تنظیم طرح اولیه، نوشتن بخشها و بازبینی نهایی باشد. تعیین اولویت و زمان تقریبی برای هر مرحله، انجام کار را قابل مدیریتتر میکند.
همچنین بهتر است در صورت امکان، درباره مهلت تحویل، اولویت وظایف و انتظارات مدیر شفافسازی کنید. گاهی بخشی از فشار کاری نه به حجم واقعی مسئولیتها، بلکه به ابهام درباره آنچه از فرد انتظار میرود مربوط است.
۵. از مهارتهای تنظیم هیجان در موقعیتهای کاری استفاده کنید
مهارتهای تنظیم هیجان، تحمل پریشانی و اثربخشی بینفردی که در درمانهایی مانند رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) آموزش داده میشوند، میتوانند در زندگی روزمره و موقعیتهای کاری نیز کاربرد داشته باشند.
برای نمونه، فرد میتواند پیش از یک جلسه دشوار از راهبردهای آرامسازی استفاده کند، هنگام افزایش تنش برای مدتی کوتاه از موقعیت فاصله بگیرد یا برای بیان خواسته خود از مهارتهای ارتباطی تمرینشده کمک بگیرد.
البته استفاده از این مهارتها به معنای آن نیست که فرد باید همه مشکلات محیط کار را بهتنهایی مدیریت کند.مسئولیت ایجاد محیط کاری سالم و محترمانه نیز بر عهده سازمان و مدیران است.
برای آشنایی بیشتر با این رویکرد میتوانید مقاله رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) چیست؟ | هر آنچه در مورد رفتاردرمانی دیالتیکی و کاربردهای آن باید بدانید را مطالعه کنید.
چه محیط کاری برای افراد دارای اختلال شخصیت مرزی مناسبتر است؟
پاسخ واحدی برای این سؤال وجود ندارد. نمیتوان گفت همه افراد دارای BPD باید در مشاغل آرام، مستقل یا کمتعامل فعالیت کنند. فردی ممکن است از کار گروهی و ارتباط مستمر با دیگران لذت ببرد، درحالیکه فرد دیگری محیطی با تعاملات محدودتر را ترجیح دهد.
آنچه اهمیت دارد، تناسب میان ویژگیهای فرد و شرایط محیط کار است. در روانشناسی شغلی، این موضوع با مفهوم «تناسب فرد و محیط شناخته میشود.
در این نگاه، شغل زمانی مناسبتر است که نیازها، تواناییها، ارزشها و ترجیحات فرد با ویژگیهای واقعی محیط کاری هماهنگی داشته باشند.
چگونه شغل متناسب با شرایط خود را انتخاب کنیم؟
اگر با اطلاع از علائم BPD در خود، در حال ورود به بازار کار، تغییر حرفه یا انتخاب شغل جدید هستید، بهتر است بهجای تمرکز صرف بر عنوان شغل، شرایط واقعی آن را بررسی کنید.
میتوانید از این پنج مرحله کمک بگیرید:
مرحله اول: توانمندیها و علایق خود را بشناسید
ابتدا مشخص کنید در چه فعالیتهایی توانایی بیشتری دارید و از انجام چه کارهایی لذت میبرید. مهارتهای تخصصی، توانایی حل مسئله، خلاقیت، دقت، ارتباط با دیگران و علاقه به کار مستقل یا گروهی، همگی میتوانند در انتخاب شغل نقش داشته باشند.
تشخیص BPD نباید باعث شود تواناییها و علایق خود را نادیده بگیرید یا انتخابهای حرفهای خود را از ابتدا محدود کنید.
مرحله دوم: موقعیتهایی را که برایتان دشوارترند شناسایی کنید
به تجربههای کاری یا تحصیلی قبلی خود فکر کنید. چه موقعیتهایی فشار بیشتری برایتان ایجاد کردهاند؟
برای مثال:
- تغییرات ناگهانی در برنامه کاری
- بازخوردهای مبهم یا انتقادهای تند
- تعارضهای مکرر با همکاران
- مسئولیتهای متعدد و همزمان
- نبود مرز مشخص میان زمان کار و استراحت
- ابهام درباره انتظارات مدیر
شناخت این موقعیتها کمک میکند هنگام بررسی یک فرصت شغلی، سؤالهای دقیقتری مطرح کنید.
مرحله سوم: شرایط واقعی شغل را بررسی کنید
پیش از پذیرش یک موقعیت شغلی، فقط به عنوان شغل یا میزان درآمد توجه نکنید. درباره ساعات کاری، حجم مسئولیتها، شیوه مدیریت، میزان تعامل با دیگران، نحوه ارزیابی عملکرد و امکان انعطاف در برنامه کاری اطلاعات کسب کنید.
گاهی دو موقعیت شغلی با عنوان مشابه، از نظر فضای کاری و فشارهای روزمره تفاوت زیادی دارند.
مرحله چهارم: میان چالش قابلمدیریت و ناسازگاری جدی تفاوت بگذارید
هیچ شغلی کاملاً بدون فشار، اختلافنظر یا مسئولیت نیست. بنابراین، تجربه یک دوره دشوار بهتنهایی به این معنا نیست که شغل برای شما نامناسب است.
از خود بپرسید:
- آیا مشکل به یک موقعیت یا دوره خاص محدود است؟
- آیا با تغییر شیوه ارتباط یا برنامهریزی، شرایط بهتر میشود؟
- آیا محیط کار بهطور مداوم با ارزشها و نیازهای اساسی من در تعارض است؟
- آیا فشار شغلی بهطور جدی بر سلامت روان، روابط و زندگی روزمرهام اثر گذاشته است؟
پاسخ به این پرسشها میتواند به تشخیص تفاوت میان یک دشواری موقت و ناسازگاری پایدار کمک کند.
مرحله پنجم: در صورت امکان، انتخاب خود را بهتدریج ارزیابی کنید
اگر درباره یک مسیر شغلی مطمئن نیستید، تجربههای محدودتر مانند کارآموزی، پروژه کوتاهمدت، فعالیت داوطلبانه یا همکاری آزمایشی میتوانند اطلاعات مفیدی در اختیارتان قرار دهند.
این تجربهها کمک میکنند پیش از تعهد بلندمدت، با وظایف واقعی، فضای ارتباطی و میزان فشار شغل آشنا شوید.
آیا افراد دارای BPD باید شغل پراسترس یا مسئولیت مدیریتی را کنار بگذارند؟
خیر. نمیتوان صرفاً بر اساس تشخیص اختلال شخصیت مرزی نتیجه گرفت که فرد نباید شغل پراسترس، موقعیت مدیریتی یا مسئولیت حرفهای مهمی داشته باشد.
برای تصمیمگیری باید به شرایط واقعی فرد توجه کرد؛ از جمله توانایی مدیریت فشار، تجربه کاری، مهارتهای ارتباطی، وضعیت فعلی علائم، حمایت در دسترس و ماهیت مسئولیتهای شغلی.
ممکن است فردی در موقعیت مدیریتی عملکرد خوبی داشته باشد، اما در شرایطی مانند تعارضهای مکرر یا ابهام در مسئولیتها به حمایت بیشتری نیاز پیدا کند. فرد دیگری نیز ممکن است ترجیح دهد در موقعیتی با استقلال بیشتر فعالیت کند.
بنابراین، سؤال مناسب این نیست که «آیا افراد دارای BPD میتوانند مدیر شوند؟» بلکه این است که «آیا الزامات این موقعیت شغلی با تواناییها، ترجیحات و شرایط فعلی من هماهنگ است؟»
چه زمانی بهتر است شغل خود را تغییر دهیم؟
تغییر شغل تصمیم مهمی است و بهتر است نه صرفاً از روی یک تجربه ناخوشایند، بلکه پس از بررسی شرایط و گزینههای موجود انجام شود.
اگر فشارهای محیط کار بهطور مداوم ادامه دارند، روابط حرفهای آسیبزا شدهاند، امکان اصلاح شرایط وجود ندارد یا شغل به شکلی پایدار سلامت روان و زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد، بررسی گزینههای دیگر میتواند منطقی باشد.
بااینحال، پیش از استعفا یا تغییر مسیر شغلی بهتر است چند موضوع بررسی شوند:
- آیا میتوان درباره حجم کار یا تقسیم مسئولیتها مذاکره کرد؟
- آیا تغییر تیم، مدیر یا شیوه انجام وظایف امکانپذیر است؟
- آیا میتوان مرزهای روشنتری میان زمان کار و زندگی شخصی ایجاد کرد؟
- آیا مشکلات فعلی به شرایط محیط کار مربوطاند یا در موقعیتهای مختلف تکرار میشوند؟
- آیا تصمیم به ترک شغل در زمان آشفتگی شدید هیجانی گرفته شده است؟
اگر تصمیم به تغییر شغل پس از بررسی این عوامل همچنان منطقی به نظر برسد، میتوان برای آن برنامهریزی کرد. بهتر است در صورت امکان، پیش از ترک شغل فعلی، گزینههای جایگزین، وضعیت مالی و نیازهای حمایتی خود را نیز در نظر بگیرید.
آیا باید تشخیص اختلال شخصیت مرزی را به کارفرما اطلاع داد؟
خیر. صرف داشتن تشخیص BPD به این معنا نیست که فرد الزاماً باید آن را با مدیر یا همکاران خود در میان بگذارد. تصمیم درباره اطلاع دادن به کارفرما به شرایط فرد، قوانین محل اشتغال، نوع شغل و نیاز احتمالی به حمایت یا تسهیلات کاری بستگی دارد.
در صورت نیاز به انعطاف در ساعات کاری یا حمایت بیشتر، میتوان بهجای افشای جزئیات تشخیص، درباره نیازهای مشخص شغلی صحبت کرد؛ مانند درخواست برنامه کاری منظم یا اطلاع قبلی از تغییرات. پیش از تصمیمگیری نیز بهتر است از حقوق قانونی و مقررات محرمانگی اطلاعات کارکنان آگاه شوید.
چگونه درمان BPD با زندگی شغلی هماهنگ کنیم؟
رواندرمانی اختلال شخصیت مرزی میتواند به تقویت مهارتهای تنظیم هیجان، مدیریت تعارض و تصمیمگیری کمک کند؛ مهارتهایی که در محیط کار نیز کاربرد دارند. برای بهرهگیری بهتر از درمان، موقعیتهای واقعی شغلی مانند واکنش به انتقاد مدیر، اختلاف با همکاران یا نگرانی درباره حفظ شغل را در جلسات درمان مطرح کنید.
البته درمان بهتنهایی موفقیت شغلی را تضمین نمیکند و شرایط محیط کار و حمایت اجتماعی نیز اهمیت دارند.
چگونه درمان را با زندگی شغلی هماهنگ کنیم؟
درمان اختلال شخصیت مرزی میتواند به فرد کمک کند مهارتهای لازم برای مدیریت هیجان، روابط بینفردی و تصمیمگیری را تقویت کند. این مهارتها ممکن است در زندگی شغلی نیز کاربرد داشته باشند؛ برای مثال، فرد میتواند در مواجهه با انتقاد، مدیریت تعارض یا تحمل فشارهای کاری از راهبردهایی که در درمان آموخته است استفاده کند.
در عین حال، درمان به معنای تضمین موفقیت شغلی یا حذف همه دشواریهای محیط کار نیست. کیفیت محیط کاری، فرصتهای شغلی، حمایت اجتماعی و شرایط اقتصادی نیز بر تجربه حرفهای افراد اثر میگذارند.
برای آشنایی بیشتر با رویکردهای درمانی، مقاله درمان اختلال شخصیت مرزی؛ روشها و شواهد علمی را مطالعه کنید.
سوالات متداول
– چه شغلی برای افراد دارای اختلال شخصیت مرزی مناسب است؟
شغل واحدی وجود ندارد که برای همه افراد دارای BPD مناسب باشد. انتخاب شغل باید بر اساس علایق، توانمندیها، مهارتها، نیازهای فرد و ویژگیهای محیط کاری انجام شود. برای یک فرد، کار گروهی و تعامل اجتماعی میتواند رضایتبخش باشد و برای فرد دیگر، استقلال بیشتر یا برنامه کاری قابلپیشبینی اهمیت داشته باشد.
– آیا افراد مبتلا به BPD میتوانند در مشاغل پراسترس یا مدیریتی فعالیت کنند؟
بله. تشخیص BPD بهتنهایی مانع فعالیت در مشاغل پراسترس یا مدیریتی نیست. آنچه اهمیت دارد، تناسب مسئولیتهای شغلی با تواناییها و شرایط فرد، مهارت مدیریت فشار و کیفیت حمایت و ساختار محیط کار است.
– اگر فشار کاری علائم اختلال شخصیت مرزی را تشدید کند، چه باید کرد؟
ابتدا بهتر است موقعیتهای فشارزا و عوامل تشدیدکننده آنها شناسایی شوند. سپس میتوان راهکارهایی مانند روشن کردن انتظارات کاری، تقسیم وظایف، استفاده از مهارتهای تنظیم هیجان و گفتوگو درباره امکان اصلاح شرایط را بررسی کرد. اگر دشواریها ادامهدار باشند، مطرح کردن آنها با درمانگر نیز اهمیت دارد.
– آیا افراد دارای اختلال شخصیت مرزی باید تشخیص خود را به کارفرما اطلاع دهند؟
خیر. اطلاع دادن به کارفرما تصمیمی شخصی و وابسته به شرایط فرد، قوانین محل اشتغال و نیاز احتمالی به حمایت یا تسهیلات کاری است. در بسیاری از موارد میتوان درباره نیازهای مشخص شغلی صحبت کرد، بدون اینکه جزئیات تشخیص را در میان گذاشت.
– آیا درمان اختلال شخصیت مرزی به بهبود عملکرد شغلی کمک میکند؟
درمان میتواند مهارتهایی مانند تنظیم هیجان، تحمل پریشانی، حل مسئله و ارتباط مؤثر را تقویت کند؛ مهارتهایی که در محیط کار نیز کاربرد دارند. بااینحال، بهبود عملکرد شغلی به عوامل دیگری مانند شرایط محیط کار، فرصتهای شغلی و حمایت اجتماعی نیز وابسته است.
سخن پایانی
داشتن اختلال شخصیت مرزی به معنای محدود بودن تواناییهای حرفهای یا کنار گذاشتن اهداف شغلی نیست. شناخت نیازهای فردی، تقویت مهارتهای تنظیم هیجان و ارتباط مؤثر و انتخاب محیط کاری متناسب میتوانند به ساختن زندگی شغلی رضایتبخشتر کمک کنند.
گاهی اصلاح شرایط کاری کافی است و گاهی تغییر شغل تصمیم منطقیتری خواهد بود. مهم این است که چنین تصمیمهایی با شناخت و ارزیابی شرایط گرفته شوند، نه صرفاً در واکنش به فشارهای هیجانی.
منابع
- Kernot, J., Baker, A., Oster, C., Petrakis, M., & Dawson, S. (2023). Employment interventions to assist people who experience borderline personality disorder: A scoping review. International Journal of Social Psychiatry, 69(8), 1845–1855. https://doi.org/10.1177/00207640231189424
- Larcombe, E., & Müller, A. (2022). The relationship between borderline personality disorder and occupational participation: An integrative review. International Journal of Mental Health Nursing, 31(5), 1141–1150. https://doi.org/10.1111/inm.13014
- Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Reich, D. B., & Fitzmaurice, G. (2010). The 10-year course of psychosocial functioning among patients with borderline personality disorder and axis II comparison subjects. Acta Psychiatrica Scandinavica, 122(2), 103–109. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.2010.01543.x
این مقاله با استناد به منابع علمی و تأیید دکتر مهدی امینی، دانشیار روانشناسی بالینی و تراپیست اختلالات شخصیت، تدوین شده است.
گاهی فقط یک گفتوگوی درست میتواند مسیر زندگی را عوض کند…
اگر احساس میکنید زمان تغییر فرا رسیده، در هر نقطهای از جهان میتوانید مشاوره و تراپی آنلاین را آغاز کنید.
همین حالا اقدام کنید!


