رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) چیست؟ | هر آنچه در مورد رفتاردرمانی دیالتیکی و کاربردهای آن باید بدانید

  • رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT یکی از رویکردهای ساختاریافته و مبتنی بر شواهد (Evidence-based) در روان‌درمانی است که به‌ویژه برای افرادی که با بی‌ثباتی هیجانی، رفتارهای تکانشی، خودآسیب‌رسانی و مشکلات شدید در روابط بین‌فردی مواجه هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

    این روش ابتدا برای درمان اختلال شخصیت مرزی (BPD) توسعه یافت و امروزه در قالب پروتکل‌های مختلف برای برخی مشکلات دیگر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

    در DBT مهارت‌هایی مانند ذهن‌آگاهی، تنظیم هیجان، تحمل پریشانی و اثربخشی بین‌فردی آموزش داده می‌شود تا فرد بتواند به‌جای واکنش‌های شدید و تکانشی، پاسخ‌های سنجیده‌تر و سازگارانه‌تری به هیجان‌ها و موقعیت‌های دشوار بدهد.

    اگر بخواهیم DBT را خیلی ساده تعریف کنیم، می‌توان گفت؛ DBT به فرد کمک می‌کند هم‌زمان دو کار را یاد بگیرد؛ شرایط و هیجان‌های خود را بهتر بپذیرد و در عین حال، رفتارهایی را که باعث آسیب به خودش یا روابطش می‌شوند تغییر دهد.

    رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) چیست؟

    DBT مخفف عبارت Dialectical Behavior Therapy به معنای رفتاردرمانی دیالکتیکی است. این روش توسط مارشا لینهان (Marsha Linehan) توسعه پیدا کرد و ریشه‌های آن در درمان شناختی رفتاری (CBT) قرار دارد، اما از مفاهیمی مانند ذهن‌آگاهی، پذیرش، تحمل پریشانی و مهارت‌های بین‌فردی نیز استفاده می‌کند.

    DBT در ابتدا به‌طور ویژه برای افرادی که مبتلا به اختلال شخصیت مرزی بودند و رفتارهای خودآسیب‌رسان یا افکار و رفتارهای مرتبط با خودکشی داشتند توسعه یافت. امروزه نسخه‌ها و سازگارسازی‌هایی از این رویکرد برای برخی مشکلات دیگر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ بنابراین بهتر است میان « DBTجامع» و درمان‌های «الهام‌گرفته از DBT» تفاوت قائل شویم.

    در مورد اختلال شخصیت مرزی، راهنماهای بالینی معتبر همچنان بر استفاده از روان‌درمانی‌های ساختاریافته و مبتنی بر شواهد تأکید دارند و NICE نیز در شرایط مشخص، به‌ویژه زمانی که کاهش خودآسیب‌رسانی مکرر هدف مهمی است، استفاده از یک برنامه جامع DBT را مطرح کرده است.

    در این روش برخلاف برخی رویکردهای درمانی که تمرکز بیشتری بر تغییر افکار دارند، توجه قابل‌توجهی به نحوه تجربه و تنظیم هیجان، تحمل موقعیت‌های دشوار، کنترل رفتارهای تکانشی و بهبود روابط وجود دارد.

    DBT برای چه کسانی بیشتر مطرح می‌شود؟

    DBT بیش از همه با درمان اختلال شخصیت مرزی و مشکلاتی مانند بی‌ثباتی شدید هیجانی، رفتارهای خودآسیب‌رسان و دشواری در کنترل تکانه‌ها شناخته می‌شود. با این حال، مناسب بودن DBT برای یک فرد فقط بر اساس نام یک اختلال تعیین نمی‌شود و به شدت علائم، اهداف درمان، سابقه درمانی، میزان آمادگی برای مشارکت در درمان و ارزیابی بالینی بستگی دارد.

    بنابراین، داشتن یکی از علائم ذکرشده به‌تنهایی به این معنا نیست که DBT حتماً بهترین یا تنها گزینه درمانی است. انتخاب روش درمان باید پس از ارزیابی تخصصی و با توجه به شرایط فرد انجام شود.

    رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)

    مقایسه DBT با درمان شناختی رفتاری (CBT)

    رفتاردرمانی شناختی (CBT) یکی از شناخته‌شده‌ترین رویکردهای روان‌درمانی است و DBT نیز از مبانی CBT استفاده می‌کند. تفاوت اصلی این دو رویکرد را می‌توان در نوع تأکید درمانی مشاهده کرد.

    در CBT معمولاً توجه زیادی به شناسایی و اصلاح الگوهای فکری و رفتاری ناسازگار وجود دارد؛ در حالی که DBT علاوه بر تغییر رفتار، بر پذیرش، تنظیم هیجان، تحمل پریشانی، ذهن‌آگاهی و اثربخشی در روابط تأکید بیشتری دارد.

    بنابراین بهتر است سؤال را فقط به شکل «DBT بهتر است یاCBT ؟» مطرح نکنیم. پرسش دقیق‌تر این است که با توجه به مشکل اصلی، اهداف درمان و ویژگی‌های فرد، کدام رویکرد یا ترکیب درمانی مناسب‌تر است.

    برای مثال، در فردی که بی‌ثباتی شدید هیجانی، رفتارهای تکانشی یا خودآسیب‌رسانی و مشکلات جدی در روابط دارد، مهارت‌ها و ساختار DBT می‌تواند اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.

    مقایسه کامل DBT و CBT و اینکه در چه شرایطی هرکدام مطرح می‌شوند، موضوعی مستقل است و نباید در این مقاله به‌طور کامل تکرار شود.

    مفاهیم اصلی رفتاردرمانی دیالکتیکی  (DBT)

    دو مفهوم اصلی و مرتبط با رفتاردرمانی دیالکتیکی عبارتند از الف) دیالکتیک (Dialectics)؛ تشخیص پیچیدگی زندگی و نحوه تأثیرگذاری و تأثیرپذیری افراد از محیط خود، و ب) نظریه زیستی ـ اجتماعی (Biosocial Theory)؛ این ایده که عوامل محیطی و بیولوژیکی هر دو بر فرایند تنظیم احساسات فرد تأثیر می­گذارند.

    دیالکتیک  (Dialectics)

     یکی از مفاهیم کلیدی در رفتاردرمانی دیالکتیکی، «دیالکتیک» است. دیالکتیک به معنای تلاش برای کنار هم قرار دادن دو موضوع به ظاهر متضاد است.

    در DBT یکی از مهم‌ترین این دوگانه‌ها پذیرش و تغییر است.

    درمانگر به فرد کمک می‌کند شرایط فعلی، هیجان‌ها و تجربه‌های خود را بهتر درک و بپذیرد و هم‌زمان برای تغییر رفتارهای مشکل‌زا تلاش کند.

    نظریه زیستی-اجتماعی

    بر اساس مدل زیستی-اجتماعی DBT، مشکلات شدید تنظیم هیجان می‌توانند حاصل تعامل آسیب‌پذیری هیجانی فرد با محیطی باشند که ممکن است در برخی شرایط پاسخ‌های نامتناسب یا نامعتبرکننده به تجربه‌های هیجانی فرد ارائه کند.

    در واقع، رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) بر این نظریه استوار است که عوامل زیستی و محیط هر دو تأثیرات قابل توجهی بر رشد سیستم عصبی مرکزی دارند، که احساسات را در انسان تنظیم می­‌کند.

     به عنوان مثال، فردی که از نظر بیولوژیکی آسیب‌پذیر است و در محیطی زندگی می‌کند که واکنش‌های عاطفی نامناسب یا اشتباه را دریافت می‌­کند؛ یاد نمی‌گیرد که چگونه با موفقیت احساسات ناراحت کننده را مدیریت کند. به جای آن، او یاد خواهند گرفت که ابراز احساسات خود را به طور کامل متوقف کند، و یا احساسات خود را به روش­‌های افراطی ابراز کند (مانند حملات کلامی، طغیان خشم، خودآزاری و غیره.).

    هدف DBT سرزنش فرد یا خانواده نیست؛ بلکه تلاش می‌کند توضیح دهد چرا برخی افراد ممکن است هیجان‌ها را شدیدتر تجربه کنند و چرا یادگیری مهارت‌های تنظیم هیجان برای آنها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

    پذیرش و تغییر در DBT چگونه هم‌زمان اتفاق می‌افتند؟

    یکی از ویژگی‌های مهم DBT این است که درمان صرفاً به فرد نمی‌گوید «خودت را تغییر بده» یا برعکس، فقط بر پذیرش شرایط موجود تمرکز نمی‌کند.

    برای مثال، فرد ممکن است یاد بگیرد که خشم شدید خود را بدون سرزنش یا انکار آن بپذیرد، اما هم‌زمان مهارت‌هایی را تمرین کند که مانع از تبدیل خشم به رفتار آسیب‌زننده شود.

    اهداف اصلی DBT چیست؟

    اهداف درمانی در رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT  با مشارکت درمانگر و مراجع در زمان شروع ارتباط درمانی تعیین می­‌شود و کاملاً منحصر به فرد است.مهم‌ترین اهداف رفتاردرمانی دیالکتیکی عبارت‌اند از:

    • افزایش توانایی تنظیم هیجان
    • افزایش تحمل پریشانی
    • بهبود روابط بین‌فردی
    • افزایش ذهن‌آگاهی
    • کاهش رفتارهای تکانشی و آسیب‌زا
    • افزایش توانایی حل مسئله
    • کاهش واکنش‌های شدید و خودکار در موقعیت‌های هیجانی
    • افزایش توانایی انتخاب پاسخ مناسب‌تر به جای واکنش فوری

    DBT در درمان چه اختلالاتی موثر است؟

    DBT ابتدا برای درمان اختلال شخصیت مرزی (BPD) طراحی شد و بیشترین شناخته‌شدگی آن همچنان در ارتباط با این اختلال است. در سال‌های بعد، پروتکل‌های مختلفی از DBT برای مشکلات دیگری نیز مورد مطالعه قرار گرفته‌اند؛ از جمله:

    • اختلالات خوردن
    • اختلال شخصیت اجتنابی (AVPD)
    • اختلال افسردگی اساسی (شامل افسردگی مقاوم به درمان و افسردگی مزمن)
    • اختلال اضطراب فراگیر (GAD)
    • اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
    • برخی مشکلات مرتبط با مصرف مواد
    • رفتارهای خودآسیب‌رسان
    • مشکلات شدید تنظیم هیجان
    • اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

    با این حال، همه کاربردهای DBT از نظر میزان شواهد علمی در یک سطح قرار ندارند. بنابراین بهتر است به جای اینکه DBT را درمان مؤثر قطعی برای طیف بسیار گسترده‌ای از اختلالات بدانیم، بگوییم که شواهد و کاربرد بالینی آن بسته به مشکل و نوع پروتکل متفاوت است.

    در اختلال شخصیت مرزی نیز انتخاب درمان باید بر اساس ارزیابی فردی، اهداف درمان و شرایط بالینی انجام شود. راهنمای APA در سال ۲۰۲۴ بر استفاده از روان‌درمانی ساختاریافته و دارای پشتوانه پژوهشی برای هدف قرار دادن ویژگی‌های اصلی BPD تأکید می‌کند.

    یک نکته مهم درباره کاربردهای DBT

    ممکن است در زمان جستجو، فهرست بسیار طولانی از اختلالات و مشکلات را در بخش «کاربردهای DBT» ببینید. اما استفاده از تکنیک‌های DBT با اجرای یک پروتکل جامع DBT یکسان نیست.

    به همین دلیل، هنگام انتخاب درمانگر بهتر است بپرسید درمان پیشنهادی دقیقاً شامل چه بخش‌هایی است و برای مشکل شما بر اساس چه مدل یا پروتکلی اجرا می‌شود.

    رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)

    DBT به چه شکل‌هایی انجام می‌شود؟

    بطور کلی جلسات درمان دیالکتیکی ترکیبی از جلسات فردی و گروهی است. DBT جامع معمولاً شامل چند مؤلفه است:

    • روان‌درمانی فردی
    • آموزش مهارت‌های DBT
    • در برخی مدل‌ها، کوچینگ تلفنی یا حمایت بین جلسات
    • مشاوره و هماهنگی تیم درمان

    البته هر درمانگری که از تکنیک‌های DBT استفاده می‌کند لزوماً یک برنامه جامع DBT ارائه نمی‌دهد. ممکن است یک درمانگر از برخی مهارت‌های DBT در جلسات فردی استفاده کند، بدون اینکه کل ساختار DBT جامع را اجرا کند.

    DBT جامع با درمان مبتنی بر مهارت‌های DBT چه تفاوتی دارد؟

    در DBT جامع، مؤلفه‌های مشخصی از درمان در یک ساختار هماهنگ قرار می‌گیرند. در مقابل، درمان مبتی بر مهارت­های DBT (DBT-informed therapy) یا «درمان الهام‌گرفته از DBT» ممکن است فقط از بخشی از مهارت‌ها و اصول این رویکرد استفاده کند.

    هیچ‌کدام را نمی‌توان صرفاً با نامشان برای همه افراد مناسب یا نامناسب دانست؛ مسئله مهم این است که نوع درمان با نیازهای فرد، شدت مشکلات و اهداف درمانی او هماهنگ باشد.

    فرایند  درمان DBTچگونه است؟

    فرایند درمان معمولاً با ارزیابی اولیه آغاز می‌شود.

    در این مرحله درمانگر وضعیت فرد، مشکلات اصلی، سابقه درمانی، اهداف درمان و در صورت لزوم خطر رفتارهای خودآسیب‌رسان یا خودکشی را بررسی می‌کند.

    سپس با توجه به شرایط فرد، اهداف درمان مشخص می‌شوند.

    در رویکردهای ساختاریافته، درمانگر و مراجع معمولاً درباره اهداف، چارچوب جلسات، مهارت‌های مورد نیاز و نحوه ارزیابی پیشرفت درمان به توافق می‌رسند.

     4 مرحله درمان در  DBT

    بر اساس رویکرد رفتاردرمانی دیالکتیکی و با توجه به اهداف درمانی که مختص هر مراجع است، درمان به چهار مرحله اصلی تقسیم می­شود:

    مرحله اول: ایجاد ثبات رفتاری

    در این مرحله تمرکز بر کاهش رفتارهایی است که زندگی فرد یا روند درمان را تهدید می‌کنند؛ مانند رفتارهای خودآسیب‌رسان، رفتارهای مرتبط با خودکشی یا برخی رفتارهای شدید و تکانشی.

    مرحله دوم: کاهش مشکلات هیجانی و افزایش کیفیت زندگی

    پس از ایجاد ثبات نسبی، درمان می‌تواند به مشکلات هیجانی، تجربه‌های دشوار گذشته و الگوهایی که کیفیت زندگی را کاهش می‌دهند بپردازد.

    مرحله سوم: افزایش عزت‌نفس و دستیابی به اهداف فردی

    در این مرحله فرد برای ایجاد زندگی سازگارانه‌تر و حرکت به سمت اهداف شخصی تلاش می‌کند.

    مرحله چهارم: معنا و رضایت از زندگی

    در برخی مدل‌های  DBT، مرحله‌ای فراتر از کاهش علائم برای افزایش احساس معنا و رضایت از زندگی نیز در نظر گرفته می‌شود.

    این مراحل یک نقشه کلی هستند و الزاماً به شکل کاملاً خطی و یکسان برای همه افراد اجرا نمی‌شوند. ساختار و اولویت‌های درمان بر اساس وضعیت فرد تعیین می‌شوند.

    رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)

    چه مهارت‌هایی در DBT آموزش داده می‌شود؟

    همانگونه که گفته شد یکی از بخش­‌های اصلی رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT آموزش مهارت­‌های مرتبط با مدیریت خلق، رفتار، احساسات و روابط است.

    چهار گروه اصلی مهارت‌های DBT عبارت‌اند از:

    ۱. ذهن‌آگاهی  (Mindfulness)

    کمک به فرد برای توجه آگاهانه به افکار، احساسات و تجربه فعلی بدون واکنش فوری.

    ۲. تحمل پریشانی  (Distress Tolerance)

    یادگیری راه‌هایی برای تحمل موقعیت‌های دشوار و هیجان‌های شدید بدون اینکه فرد به رفتارهای آسیب‌زا متوسل شود.

    ۳. تنظیم هیجان  (Emotion Regulation)

    شناخت بهتر هیجان‌ها، کاهش آسیب‌پذیری هیجانی و یادگیری راه‌های سازگارانه‌تر برای مدیریت آنها.

    ۴. اثربخشی بین‌فردی  (Interpersonal Effectiveness)

    کمک به فرد برای بیان خواسته‌ها، تعیین مرزها، حفظ روابط و مدیریت تعارض‌ها.

    هر مهارت DBT برای چه مشکلی بیشتر به کار می‌آید؟

    این جدول به معنای تجویز یک مهارت خاص برای یک مشکل خاص نیست؛ درمانگر بر اساس ارزیابی فرد مشخص می‌کند کدام مهارت‌ها و با چه ترتیبی تمرین شوند.

    پس از شروع DBT چه تغییراتی ایجاد می‌شود؟

    با توجه به شرایط فرد و اهداف درمان، ممکن است تغییراتی مانند موارد زیر ایجاد شود:

    • افزایش توانایی پذیرش هیجان‌ها
    • کاهش رفتارهای تکانشی
    • افزایش توانایی مدیریت بحران
    • بهبود مهارت‌های ارتباطی
    • افزایش توانایی حل مسئله
    • کاهش واکنش‌های شدید و فوری به محرک‌های هیجانی
    • افزایش فاصله بین تجربه یک هیجان و انجام رفتار بر اساس آن هیجان

    البته سرعت و میزان تغییر در افراد متفاوت است و نمی‌توان بر اساس یک بازه زمانی ثابت انتظار تغییر مشخصی داشت.

    طول مدت DBT چقدر است؟

    مدت درمان به شرایط فرد، اهداف درمان، شدت مشکلات و نوع برنامه DBT بستگی دارد.

    در بسیاری از برنامه‌های استاندارد DBT، درمان در بازه‌هایی حدود چند ماه (معمولاً 6 ماه) تا یک سال طراحی می‌شود، اما طول درمان را نمی‌توان برای همه افراد یکسان در نظر گرفت.

    همچنین در اختلال شخصیت مرزی، صرفاً تعداد جلسات نباید معیار موفقیت درمان باشد؛ مهم‌تر از آن، تغییر در رفتارهای هدف، عملکرد، روابط، تنظیم هیجان و سایر اهدافی است که در ابتدای درمان مشخص شده‌اند.

    مزیت‌های رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) چیست؟

    تحقیقات صورت گرفته مزیت‌­های چندگانه‌­ای را در درمان DBT ذکر کرده‌­اند، برخی از مزایای DBT عبارت‌اند از:

    • آموزش مهارت‌های عملی برای مدیریت هیجان
    • تمرکز بر رفتارهای قابل مشاهده و قابل تغییر
    • آموزش راهکارهایی برای تحمل بحران
    • توجه به روابط بین‌فردی
    • کمک به کاهش رفتارهای آسیب‌زا
    • داشتن ساختار مشخص و هدف‌گذاری قابل پیگیری
    • امکان ارزیابی پیشرفت بر اساس رفتارها و اهداف درمانی

    رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT

    معایب DBT چیست؟

    اگرچه رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT یک درمان ایمن، مؤثر و تایید شده است، اما مانند هر روش درمانی دیگری ممکن است برای همه افراد مناسب یا قابل اجرا نبوده و محدودیت­هایی داشته باشد.

    برخی محدودیت‌های آن عبارت‌اند از:

    • نیاز به مشارکت فعال مراجع
    • نیاز به تمرین مهارت‌ها خارج از جلسه
    • زمان و هزینه قابل‌توجه در برخی برنامه‌های جامع
    • دشواری دسترسی به درمانگران آموزش‌دیده
    • ساختار نسبتاً منظم و گاهی فشرده درمان که ممکن است برای همه افراد مناسب نباشد
    • لزوم ارزیابی دقیق شرایط فرد، به‌خصوص در صورت وجود خطر خودآسیب‌رسانی یا خودکشی

    به همین دلیل، قبل از شروع درمان بهتر است درباره نوع برنامه، تعداد و ساختار جلسات، نحوه پیگیری بحران و میزان مشارکت مورد انتظار از مراجع سؤال شود.

    آیا DBT واقعاً موثر است؟

    DBT یکی از روان‌درمانی‌های ساختاریافته‌ای است که برای اختلال شخصیت مرزی و برخی مشکلات مرتبط با تنظیم هیجان مورد مطالعه قرار گرفته است. با این حال، میزان شواهد بسته به اختلال، جمعیت مورد مطالعه و نوع پروتکل متفاوت است و نباید اثربخشی آن را برای همه مشکلات یکسان در نظر گرفت.

    راهنمای APA در سال ۲۰۲۴ توصیه می‌کند افراد مبتلا به BPD با یک رویکرد روان‌درمانی ساختاریافته و دارای پشتوانه پژوهشی که ویژگی‌های اصلی اختلال را هدف قرار می‌دهد، درمان شوند. این توصیه به این معنا نیست که DBT برای همه افراد مبتلا به BPD تنها گزینه درمانی است؛ بلکه انتخاب درمان باید متناسب با شرایط و اهداف فرد انجام شود.

    در راهنمای NICE نیز تأکید شده است که انتخاب درمان باید عواملی مانند ترجیح فرد، شدت و میزان اختلال عملکرد، آمادگی برای مشارکت در درمان و حمایت‌های موجود را در نظر بگیرد.

    چگونه یک تراپیست DBT خوب پیدا کنیم؟

    انتخاب درمانگر مناسب یکی از عوامل مهم در روند درمان است. هنگام انتخاب درمانگر DBT بهتر است به موارد زیر توجه کنید:

    • تحصیلات و مجوز حرفه‌ای
    • آموزش تخصصی در DBT
    • تجربه کار با مشکل اصلی شما
    • آشنایی با درمان‌های ساختاریافته
    • توانایی ارزیابی و مدیریت خطر
    • توضیح شفاف درباره ساختار درمان
    • امکان پیگیری و ارزیابی پیشرفت

    صرفاً درج عبارت «DBT» در معرفی یک درمانگر برای ارزیابی تخصص او کافی نیست. بهتر است مشخص شود درمانگر از چه آموزش یا پروتکل DBT استفاده می‌کند و تجربه او در زمینه مشکل موردنظر شما چیست.

    در مورد مشکلات پیچیده یا خطر بالای خودآسیب‌رسانی نیز وجود ساختار درمانی مناسب، ارزیابی خطر و نظارت حرفه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد. NICE نیز بر ساختارمند بودن درمان و وجود نظارت حرفه‌ای بر درمانگران تأکید کرده است.

    آیا DBT می‌تواند آنلاین انجام شود؟

    بله، برخی شکل‌های DBT را می‌توان به‌صورت آنلاین یا از طریق تله‌تراپی (Tele-Therapy) ارائه کرد.

    اما « DBTآنلاین» را نباید صرفاً به معنای شرکت در چند جلسه ویدئویی یا مشاهده آموزش‌های اینترنتی دانست. کیفیت درمان آنلاین به ساختار درمان، تخصص درمانگر، حفظ محرمانگی، امکان ارتباط مناسب و وجود برنامه مشخص برای مدیریت شرایط بحرانی بستگی دارد.

    برای افرادی که خارج از ایران زندگی می‌کنند، درمان آنلاین فارسی‌زبان می‌تواند دسترسی به درمانگری را که با زبان و زمینه فرهنگی آنها آشناست آسان‌تر کند. در عین حال، مناسب بودن درمان آنلاین باید بر اساس شرایط بالینی، سطح خطر، امکانات فرد و قوانین و الزامات مربوط به ارائه خدمات سلامت روان در محل زندگی او بررسی شود.

    DBT آنلاین برای ایرانیان خارج از کشور

    اگر فردی خارج از ایران زندگی می‌کند و به دنبال DBT فارسی‌زبان است، علاوه بر تخصص درمانگر در DBT، بهتر است به عواملی مانند تفاوت زمانی، محرمانگی ارتباط آنلاین، نحوه برگزاری جلسات، امکان پیگیری بین جلسات و برنامه مدیریت شرایط بحرانی توجه کند.

    این موضوع به‌ویژه برای افرادی که با مشکلات شدید تنظیم هیجان یا خودآسیب‌رسانی مواجه‌اند، نیازمند ارزیابی دقیق‌تری است و نمی‌توان صرفاً بر اساس آنلاین بودن یا نبودن درمان درباره مناسب بودن آن تصمیم گرفت.

    در اولین جلسه DBT چه انتظاری باید داشته باشیم؟

    اولین جلسات درمان جزء مهمترین جلسات محسوب می­‌شود. در طول اولین جلسه DBT، شما و تراپیست برای شناسایی اهداف چند جلسه اول با هم کار خواهید کرد.

    در جلسه اول معمولاً درباره موارد زیر صحبت می‌شود:

    • مشکل اصلی و دلیل مراجعه
    • سابقه درمان
    • اهداف درمان
    • وضعیت فعلی هیجانی و رفتاری
    • روابط و شرایط زندگی
    • رفتارهای خودآسیب‌رسان یا افکار خودکشی در صورت وجود
    • ساختار و چارچوب درمان
    • تعداد و زمان جلسات
    • هزینه و قوانین جلسات
    • نحوه برخورد با شرایط بحرانی

    در یک ارزیابی مناسب، قرار نیست صرفاً درباره «علائم» صحبت شود؛ بلکه درمانگر باید تصویر نسبتاً کاملی از اهداف فرد، سابقه درمانی، مشکلات همراه، نقاط قوت و در صورت لزوم سطح خطر به دست آورد.

    قبل از شروع DBT چه سؤال‌هایی از درمانگر بپرسیم؟

    پیش از شروع درمان می‌توانید این سؤال‌ها را مطرح کنید:

    1. آیا درمانی که ارائه می‌کنید DBT جامع است یا درمانی مبتنی بر مهارت‌های DBT؟
    2. تجربه شما در درمان اختلال شخصیت مرزی یا مشکل اصلی من چقدر است؟
    3. اهداف درمان چگونه تعیین و پیشرفت چگونه ارزیابی می‌شود؟
    4. اگر در فاصله بین جلسات دچار بحران شوم، روند پیگیری چگونه است؟
    5. در صورت آنلاین بودن درمان، برنامه مدیریت شرایط اضطراری چگونه خواهد بود؟

    پاسخ روشن به این سؤال‌ها می‌تواند به فرد کمک کند قبل از شروع درمان، تصویر دقیق‌تری از نوع خدماتی که دریافت خواهد کرد داشته باشد.

     

    سوالات متداول

    – آیا هر تراپیستی می‌تواند DBT انجام دهد؟

    خیر. برای اجرای DBT با کیفیت مناسب، آشنایی تخصصی با اصول و ساختار این رویکرد اهمیت دارد و در موارد پیچیده، آموزش و نظارت حرفه‌ای نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

    – آیا درمان دیالکتیکی فقط برای اختلال شخصیت مرزی (BPD) است؟

    خیر. DBT ابتدا برای BPD توسعه یافت، اما نسخه‌ها و پروتکل­هایی از آن برای مشکلات دیگری نیز مورد مطالعه و استفاده قرار گرفته‌اند. با این حال، میزان شواهد علمی برای همه کاربردها یکسان نیست.

    – آیا DBT برای خودآسیب‌رسانی مناسب است؟

    DBT از رویکردهایی است که در زمینه رفتارهای خودآسیب‌رسان و مشکلات مرتبط با تنظیم هیجان مورد مطالعه قرار گرفته است. اما وجود خودآسیب‌رسانی نیازمند ارزیابی تخصصی است و نمی‌توان بر اساس این علامت به‌تنهایی نوع درمان را تعیین کرد.

    – آیا DBT آنلاین موثر است؟

    رفتاردرمانی دیالکتیکی و برخی شکل‌های مداخلات مبتنی بر DBT می‌توانند به‌صورت آنلاین ارائه شوند، اما کیفیت و مناسب بودن درمان آنلاین به ساختار درمان، شرایط فرد، تخصص درمانگر و ملاحظات ایمنی و محرمانگی بستگی دارد.

    – آیا می‌توان DBT را فقط به‌صورت فردی هم انجام داد؟

    بله. بسته به نوع برنامه DBT، اهداف درمان و شرایط فرد ممکن است ساختار درمانی متفاوت باشد. بنابراین « DBT فردی» و «DBT جامع» را نباید یکسان در نظر گرفت.

    سخن پایانی

    رفتاردرمانی دیالکتیکی یا DBT یک رویکرد ساختاریافته برای کمک به افرادی است که با مشکلاتی مانند بی‌ثباتی هیجانی، رفتارهای تکانشی، خودآسیب‌رسانی و مشکلات بین‌فردی مواجه هستند.

    این روش به‌ویژه در زمینه اختلال شخصیت مرزی شناخته شده است و بر چهار حوزه اصلی ذهن‌آگاهی، تحمل پریشانی، تنظیم هیجان و اثربخشی بین‌فردی تمرکز دارد.

    منابع

    – American Psychiatric Association. (2024). The American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Borderline Personality Disorder (2nd ed.).

    – National Institute for Health and Care Excellence. (2024). Borderline personality disorder: recognition and management (CG78).

    – Rizvi, S. L., Bitran, A. M., Oshin, L. A., Yin, Q., & Ruork, A. K. (2024). The state of the science: Dialectical behavior therapy. Behavior Therapy, 55(5), 879–895. https://doi.org/10.1016/j.beth.2024.02.006.

    – Arqueros, M., Soler, J., & Pascual, J. C. (2026). Stand-alone dialectical behavior therapy skills training for borderline personality disorder: A systematic review and meta-analysis. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/per0000774

    – Li, Y., & Mao, W. (2026). Effect of dialectical behavior therapy on affective symptoms in borderline personality disorder: A systematic review and meta-analysis. Psychiatry Research, 360, 117055. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2026.117055

    این مقاله با استناد به منابع علمی و تأیید دکتر مهدی امینی، دانشیار روان‌شناسی بالینی و تراپیست اختلالات شخصیت، تدوین شده است.

    گاهی فقط یک گفت‌وگوی درست می‌تواند مسیر زندگی را عوض کند…
    اگر احساس می‌کنید زمان تغییر فرا رسیده، در هر نقطه‌ای از جهان می‌توانید مشاوره و تراپی آنلاین را آغاز کنید.
    همین حالا اقدام کنید!

    میانگین امتیازات ۵ از ۵
    از مجموع ۲۸ رای
    به اشتراک گذاری:

    دیدگاه‌ خود را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *