محیط کار علاوه بر انجام وظایف حرفه‌ای، مستلزم تعامل با دیگران، پذیرش بازخورد، مدیریت اختلاف‌نظر و کنار آمدن با فشارهای روزمره است. این موقعیت‌ها می‌توانند بر عملکرد، رضایت شغلی و ثبات حرفه‌ای افراد تأثیر بگذارند.

برای افرادی که با اختلال شخصیت مرزی (BPD) زندگی می‌کنند، تجربه هیجان‌های شدید، حساسیت به طردشدن و دشواری در تنظیم هیجان یا روابط بین‌فردی ممکن است گاهی تعاملات کاری و عملکرد شغلی را دشوارتر کند.

بااین‌حال، اختلال شخصیت مرزی به معنای ناتوانی در کارکردن نیست. تجربه شغلی افراد مبتلا یکسان نیست و عواملی مانند شدت مشکلات، مهارت‌های فردی و حمایت محیط کار در آن نقش دارند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که BPD چگونه ممکن است بر عملکرد شغلی، روابط با همکاران، تمرکز، تصمیم‌گیری و ثبات حرفه‌ای اثر بگذارد.

اختلال شخصیت مرزی و عملکرد شغلی چه ارتباطی دارند؟

عملکرد شغلی فقط به دانش تخصصی یا توانایی انجام یک وظیفه محدود نیست. توانایی مدیریت هیجان، سازگاری با تغییرات، ارتباط مؤثر، تحمل ناکامی و پیگیری اهداف نیز در موفقیت حرفه‌ای نقش دارند.

برخی ویژگی‌های مرتبط با اختلال شخصیت مرزی ممکن است بر این جنبه‌ها اثر بگذارند. برای مثال، فردی که در موقعیت‌های بین‌فردی حساسیت هیجانی زیادی تجربه می‌کند، ممکن است در مواجهه با انتقاد مدیر یا اختلاف‌نظر با همکار، فشار بیشتری را تحمل کند. فرد دیگری ممکن است در شرایط استرس‌زا با مشکلات تمرکز یا تصمیم‌گیری روبه‌رو شود.

مرور پژوهشی Larcombe و Müller در سال 2022 درباره ارتباط شخصیت مرزی با مشارکت شغلی، به موانع و تسهیل‌کننده‌های اشتغال، حفظ شغل و مشارکت حرفه‌ای پرداخته است. یافته‌های این مرور نشان می‌دهد که مشکلات مرتبط با نشانه‌های اختلال می‌توانند در برخی افراد بر ظرفیت و مشارکت شغلی اثر بگذارند؛ اما تجربه شغلی افراد یکسان نیست و عوامل محیطی و حمایتی نیز اهمیت دارند.

مهم‌ترین چالش‌های احتمالی افراد دارای اختلال شخصیت مرزی در محیط کار

۱. دشواری در تنظیم هیجان هنگام فشار کاری

یکی از حوزه‌هایی که ممکن است بر تجربه شغلی اثر بگذارد، تنظیم هیجان است. محیط کار به‌طور طبیعی موقعیت‌هایی ایجاد می‌کند که با ناکامی، انتقاد، انتظار، رقابت یا عدم قطعیت همراه‌اند.

برای بعضی افراد دارای BPD، شدت هیجان در چنین موقعیت‌هایی ممکن است افزایش یابد. برای مثال، یک اشتباه کاری یا اختلاف‌نظر ساده می‌تواند به احساس خشم، شرم، اضطراب یا ناامیدی شدیدی منجر شود.

در چنین شرایطی، مسئله فقط تجربه هیجان ناخوشایند نیست؛ بلکه ممکن است مدیریت واکنش و انتخاب رفتار متناسب با موقعیت دشوار شود. این موضوع گاهی بر گفت‌وگو با همکاران، کیفیت انجام وظایف یا تصمیم‌گیری حرفه‌ای اثر می‌گذارد.

۲. حساسیت به انتقاد و ارزیابی عملکرد

بازخورد گرفتن بخشی عادی از زندگی حرفه‌ای است. مدیران ممکن است برای اصلاح یک اشتباه، افزایش کیفیت کار یا بهبود عملکرد، نکاتی را مطرح کنند. بااین‌حال، برخی افراد دارای اختلال شخصیت مرزی ممکن است انتقاد را به‌صورت تجربه‌ای از طردشدن یا بی‌ارزش‌شدن برداشت کنند.

برای مثال، وقتی مدیر درباره کیفیت یک گزارش تذکر می‌دهد، ممکن است فرد به‌جای تمرکز بر اصلاح گزارش، احساس کند که توانایی‌ها و ارزش شخصی او زیر سؤال رفته است.

این واکنش می‌تواند باعث افزایش اضطراب، کناره‌گیری از تعاملات یا پاسخ دفاعی شود. البته حساسیت به انتقاد در همه افراد مبتلا وجود ندارد و میزان آن به شرایط فرد و تجربه‌های قبلی او بستگی دارد.

۳. مشکل در روابط بین‌فردی با همکاران

روابط کاری معمولاً ترکیبی از همکاری، رقابت، مذاکره، تفاوت دیدگاه و گاهی تعارض هستند. در برخی افراد دارای BPD، نگرانی درباره طردشدن یا برداشت منفی از رفتار دیگران ممکن است روابط کاری را پیچیده‌تر کند.

برای مثال، پاسخ کوتاه یک همکار یا دعوت‌نشدن به یک جلسه ممکن است به‌عنوان نشانه‌ای از بی‌علاقگی به وی و یا طرد شدن تعبیر شود؛ درحالی‌که ممکن است دلایل دیگری برای آن وجود داشته باشد.

۴. تفکر همه یا هیچ در ارزیابی موقعیت‌های شغلی

در برخی افراد دارای اختلال شخصیت مرزی، تفکر دوگانه یا همه‌یا‌هیچ ممکن است در ارزیابی روابط و موقعیت‌ها نقش داشته باشد. در این حالت، یک فرد یا موقعیت ممکن است در یک مقطع کاملاً مثبت و پس از یک تجربه ناخوشایند، کاملاً منفی ارزیابی شود.

برای مثال، فردی ممکن است پس از دریافت یک بازخورد منفی، به این نتیجه برسد که مدیرش همیشه با او مخالف است یا کل محیط کار غیرقابل تحمل شده است.

این نوع ارزیابی ممکن است تصمیم‌گیری درباره ادامه همکاری، تغییر شغل یا قطع ارتباط حرفه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. بررسی شواهد، درنظرگرفتن توضیح‌های جایگزین و به‌تعویق‌انداختن تصمیم‌های مهم در اوج هیجان می‌تواند در چنین موقعیت‌هایی اهمیت داشته باشد.

۵. نوسان در خودانگاره و اهداف حرفه‌ای

تصویر ذهنی فرد از توانایی‌ها، علایق و ارزش‌های شخصی می‌تواند در انتخاب و ادامه مسیر شغلی نقش مهمی داشته باشد. در برخی افراد دارای BPD، ناپایداری در خودانگاره ممکن است با تغییر در اهداف یا برداشت از توانایی‌های حرفه‌ای همراه شود.

برای نمونه، فرد ممکن است در یک دوره به مسیر شغلی خاصی علاقه‌مند باشد، اما پس از تجربه ناکامی یا تعارض، درباره انتخاب خود تردید کند یا احساس کند این مسیر دیگر برای او مناسب نیست.

البته تغییر هدف شغلی به‌خودی‌خود نشانه اختلال نیست. بسیاری از افراد در طول زندگی مسیر حرفه‌ای خود را بازنگری می‌کنند. آنچه اهمیت دارد، بررسی این موضوع است که تصمیم‌های مهم تا چه اندازه بر پایه ارزش‌ها و اهداف پایدار فرد گرفته می‌شوند و تا چه اندازه تحت تأثیر هیجان‌های شدید و موقت قرار دارند.

۶. مشکلات تمرکز و تجربه گسستگی در شرایط استرس‌زا

برخی افراد دارای BPD ممکن است در شرایط فشار روانی شدید با مشکلاتی در تمرکز یا توجه روبه‌رو شوند. در بعضی موارد، تجربه‌های گسستگی نیز ممکن است رخ دهند.

گسستگی می‌تواند با احساس غیرواقعی‌بودن محیط، فاصله‌گرفتن از تجربه خود یا کاهش ارتباط ذهنی با موقعیت جاری همراه باشد. اگر چنین تجربه‌ای هنگام انجام یک وظیفه مهم رخ دهد، ممکن است پیگیری کار یا تمرکز بر جزئیات دشوارتر شود.

البته گسستگی در همه افراد دارای اختلال شخصیت مرزی دیده نمی‌شود و هر مشکل تمرکز را نیز نباید به BPD نسبت داد. در صورت تکرار یا شدت‌یافتن این تجربه‌ها، ارزیابی تخصصی اهمیت دارد.

۷. تصمیم‌گیری شتاب‌زده در موقعیت‌های هیجانی

گاهی فشار روانی و هیجان شدید می‌تواند تصمیم‌گیری را دشوار کند. برای مثال، فرد ممکن است پس از یک اختلاف با مدیر یا همکار، در همان لحظه به استعفا فکر کند یا تصمیم بگیرد رابطه حرفه‌ای خود را به‌طور کامل قطع کند.

این تصمیم‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت احساس رهایی ایجاد کنند، اما در بلندمدت پیامدهای مالی، حرفه‌ای و شخصی داشته باشند.

در چنین شرایطی، فاصله‌گرفتن موقت از موقعیت، بررسی گزینه‌های مختلف و مشورت با فردی قابل اعتماد می‌تواند به تصمیم‌گیری سنجیده‌تر کمک کند.

آیا اختلال شخصیت مرزی باعث بی‌ثباتی شغلی می‌شود؟

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که افراد دارای BPD ممکن است در مقایسه با جمعیت عمومی با موانع بیشتری در مشارکت شغلی یا حفظ اشتغال روبه‌رو شوند. بااین‌حال، این یافته‌ها را نباید به‌صورت یک حکم قطعی درباره همه افراد تفسیر کرد.

ثبات شغلی تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد؛ از جمله:

• شدت و نوع مشکلات روان‌شناختی؛
• مهارت‌های تنظیم هیجان و ارتباط بین‌فردی؛
• شرایط اقتصادی و فرصت‌های شغلی؛
• کیفیت مدیریت و فرهنگ سازمانی؛
• امنیت شغلی و میزان حمایت محیط کار؛
• مشکلات روان‌شناختی هم‌زمان؛
• تناسب وظایف و انتظارات شغلی با توانایی‌های فرد.

بنابراین، اگر فردی با اختلال شخصیت مرزی در حفظ شغل مشکل دارد، نباید تمام مسئولیت را به تشخیص روان‌شناختی او نسبت داد. گاهی ساختار نامناسب محیط کار، فشار بیش از حد یا نبود حمایت حرفه‌ای نیز در این وضعیت نقش دارند.

انگ اجتماعی و پنهان‌کردن تشخیص در محیط کار

یکی از موضوعات مهم در تجربه شغلی افراد مبتلا به شخصیت مرزی، نگرانی درباره قضاوت یا انگ اجتماعی است. برخی افراد ممکن است نگران باشند که اگر تشخیص خود را مطرح کنند، همکاران یا مدیران برداشت منفی از توانایی‌های آن‌ها داشته باشند.

این نگرانی می‌تواند به پنهان‌کردن مشکلات، خودداری از درخواست حمایت یا فاصله‌گرفتن از دیگران منجر شود.

در عین حال، اطلاع‌دادن درباره تشخیص یک تصمیم شخصی است و در همه محیط‌های کاری ضرورت ندارد.

گاهی فرد می‌تواند نیاز مشخص خود را مطرح کند، بدون آنکه جزئیات تشخیص یا سابقه درمان را توضیح دهد. برای مثال، درخواست شرح وظایف روشن، بازخورد مشخص یا هماهنگی در زمان‌بندی کار ممکن است بدون افشای اطلاعات پزشکی قابل طرح باشد.

آیا همه افراد دارای BPD در محیط کار مشکلات مشابهی دارند؟

خیر. اختلال شخصیت مرزی یک تجربه یکسان و ثابت برای همه افراد ایجاد نمی‌کند. برخی افراد ممکن است بیشتر با دشواری‌های هیجانی روبه‌رو باشند، برخی در روابط بین‌فردی چالش بیشتری تجربه کنند و برخی دیگر با وجود تشخیص BPD، عملکرد شغلی باثبات و رضایت‌بخشی داشته باشند.

تفاوت در شدت نشانه‌ها، ویژگی‌های شخصیتی، تجربه‌های زندگی، مهارت‌های آموخته‌شده، حمایت اجتماعی و شرایط محیط کار می‌تواند به تفاوت تجربه‌های شغلی منجر شود.

به همین دلیل، نباید از روی تشخیص فرد درباره توانایی، مسئولیت‌پذیری یا آینده حرفه‌ای او قضاوت کرد.

سخن پایانی

اختلال شخصیت مرزی به معنای ناتوانی در داشتن یک زندگی شغلی موفق نیست. اگرچه برخی ویژگی‌های این اختلال ممکن است بر روابط کاری، تنظیم هیجان و عملکرد حرفه‌ای تأثیر بگذارند، اما تجربه همه افراد یکسان نیست.

برای درک دقیق‌تر مشکلات شغلی، لازم است هم ویژگی‌های روان‌شناختی فرد و هم شرایط محیط کار بررسی شوند. چنین نگاهی از برچسب‌زنی جلوگیری می‌کند و امکان شناسایی حمایت‌ها و راهکارهای متناسب با نیازهای هر فرد را فراهم می‌سازد.

منابع

• Larcombe, E., & Müller, A. (2022). The relationship between borderline personality disorder and occupational participation: An integrative review. International Journal of Mental Health Nursing, 31(5), 1141–1150. https://doi.org/10.1111/inm.13014
• Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Reich, D. B., & Fitzmaurice, G. (2010). The 10-year course of psychosocial functioning among patients with borderline personality disorder and axis II comparison subjects. Acta Psychiatrica Scandinavica, 122(2), 103–109. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.2010.01543.x
• Kernot, J., Baker, A., Oster, C., Petrakis, M., & Dawson, S. (2023). Employment interventions to assist people who experience borderline personality disorder: A scoping review. International Journal of Social Psychiatry, 69(8), 1845–1855. https://doi.org/10.1177/00207640231189424

این مقاله با استناد به منابع علمی و تأیید دکتر مهدی امینی، دانشیار روان‌شناسی بالینی و تراپیست اختلالات شخصیت، تدوین شده است.