اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با اختلال شخصیت مرزی (BPD) مواجه هستید، احتمالاً یکی از مهمترین پرسشها این است: «برای درمان اختلال شخصیت مرزی باید به چه درمانگر متخصص BPD مراجعه کنم؟»
پاسخ این سؤال فقط پیدا کردن یک روانشناس یا رواندرمانگر نیست. درمان BPD میتواند به ارزیابی دقیق، برنامه درمانی مشخص، رویکرد رواندرمانی ساختاریافته و درمانگری نیاز داشته باشد که با ویژگیها و چالشهای این اختلال آشنایی کافی دارد.
راهنمای NICE توصیه میکند درمان روانشناختی BPD در قالبی ساختاریافته و با یک رویکرد نظری مشخص ارائه شود و درمانگران نیز به سوپرویژن دسترسی داشته باشند. راهنمای انجمن روانپزشکی آمریکا نیز بر استفاده از رواندرمانی ساختاریافته و دارای پشتوانه پژوهشی که ویژگیهای اصلی BPD را هدف قرار دهد تأکید میکند.
بنابراین، سؤال بهتر این نیست که «درمانگر متخصص BPD چه کسی است؟»؛ بلکه باید پرسید:
چگونه میتوانیم درمانگری را انتخاب کنیم که تجربه، آموزش و رویکرد درمانی مناسبی برای درمان BPD داشته باشد؟
اختلال شخصیت مرزی چیست و چرا انتخاب درمانگر اهمیت دارد؟
اختلال شخصیت مرزی نوعی اختلال شخصیت است که میتواند با مشکلات قابلتوجهی در تنظیم هیجان، روابط بینفردی، تصویر فرد از خود، تکانشگری و رفتارهای پرخطر همراه باشد.
تشخیص BPD نیز همیشه ساده نیست؛ زیرا علائم آن ممکن است با سایر اختلالات روانی همپوشانی داشته باشد و همزمانی چند مشکل روانشناختی نیز در برخی افراد وجود داشته باشد. NICE بر اهمیت ارزیابی ساختاریافته برای تشخیص و شناسایی همبودیها تأکید میکند.
به همین دلیل، اگر فردی به BPD مشکوک است، انتخاب درمانگر نباید صرفاً بر اساس عنوان «روانشناس» یا «تراپیست» انجام شود.
تجربه درمانگر با BPD، رویکرد درمانی، نحوه ارزیابی، توانایی مدیریت شرایط پیچیده و دریافت سوپرویژن از عواملی هستند که ارزش بررسی دارند.
آیا هر روانشناس یا تراپیستی میتواند اختلال شخصیت مرزی را درمان کند؟
این سؤال پاسخ سادهای ندارد.
داشتن مدرک روانشناسی یا رواندرمانی بهتنهایی به این معنا نیست که فرد در درمان تمام اختلالات روانشناختی، از جمله BPD، تجربه یکسانی دارد.
درمان اختلال شخصیت مرزی میتواند با موقعیتهایی مانند نوسانات شدید هیجانی، مشکلات رابطهای، تکانشگری، خودآسیبرسانی یا همزمانی سایر مشکلات روانی همراه باشد. بنابراین درمانگر باید بتواند یک ارزیابی جامع انجام دهد و بر اساس نیازهای فرد، یک برنامه درمانی مشخص طراحی کند.
NICE توصیه میکند متخصصانی که با افراد مبتلا به BPD کار میکنند، آموزش مناسب برای تشخیص، ارزیابی خطر و درمان داشته باشند و بهطور منظم از سوپرویژن و حمایت حرفهای برخوردار باشند.
بنابراین بهتر است به جای پرسیدن فقط این سؤال که:
«آیا شما تراپیست هستید؟»
بپرسید:
«چه میزان تجربه و آموزش تخصصی در زمینه درمان BPD دارید؟»
درمانگر متخصص BPD چه ویژگیهایی دارد؟
هیچ فهرست واحدی وجود ندارد که با آن بتوان «بهترین درمانگرBPD » را تعیین کرد؛ اما هنگام انتخاب درمانگر میتوان چند معیار مهم را بررسی کرد.
۱. تجربه مشخص در درمان اختلال شخصیت مرزی
یکی از اولین سؤالها میتواند این باشد:
«آیا شما با مراجعان مبتلا به اختلال شخصیت مرزی کار کردهاید؟»
تجربه کار با بیماران BPD اهمیت دارد، زیرا درمان این اختلال ممکن است نیازمند مدیریت مسائل پیچیدهای باشد که در همه مراجعان رواندرمانی دیده نمیشود.
البته صرفاً تعداد مراجعان نیز معیار کافی نیست؛ مهم است که این تجربه در کنار آموزش و یک رویکرد درمانی مشخص قرار داشته باشد.
۲. استفاده از یک رویکرد درمانی مشخص و ساختاریافته
درمان BPD نباید صرفاً مجموعهای از توصیههای پراکنده یا جلسات بدون هدف مشخص باشد.
APA توصیه میکند برای افراد مبتلا به BPD از یک رویکرد رواندرمانی ساختاریافته، دارای پشتوانه پژوهشی و هدفگذاریشده برای ویژگیهای اصلی اختلال استفاده شود.
بنابراین یکی از سؤالهای مناسب از درمانگر این است:
«رویکرد شما برای درمان BPD چیست و برنامه درمانی چگونه مشخص میشود؟»
۳. آشنایی با روشهای درمانی مبتنی بر شواهد
برخی رویکردهای رواندرمانی برای BPD مورد مطالعه قرار گرفتهاند؛ از جمله درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT) و برخی درمانهای ساختاریافته دیگر.
اما نباید تصور کرد که یک روش واحد برای همه افراد بهترین گزینه است. انتخاب درمان باید با توجه به علائم، شدت مشکلات، اهداف فرد، ترجیحات او و شرایط بالینی انجام شود. NICE نیز بر مشارکت فرد در انتخاب نوع، مدت و شدت درمان تأکید دارد.
۴. توانایی ارزیابی خطر و مدیریت بحران
در برخی افراد مبتلا به BPD ممکن است خودآسیبرسانی یا افکار و رفتارهای مرتبط با خودکشی وجود داشته باشد.
بنابراین درمانگر باید بداند چگونه خطر را ارزیابی و در صورت نیاز، برنامه مدیریت بحران را تنظیم کند. NICE نیز ارزیابی خطر را بخشی از ارزیابی جامع افراد مبتلا به BPD میداند.
این موضوع یکی از دلایلی است که انتخاب درمانگر دارای تجربه کافی در BPD اهمیت پیدا میکند.
۵. توانایی ایجاد یک رابطه درمانی حرفهای و قابل اعتماد
رابطه درمانی در رواندرمانی اهمیت زیادی دارد.
در درمان BPD، درمانگر باید بتواند همزمان با ایجاد یک رابطه قابل اعتماد و همدلانه، چارچوبها و مرزهای حرفهای درمان را حفظ کند.
راهنمای APA نیز بر ایجاد یک رابطه درمانی مثبت و قابل اعتماد، نگرش اعتباردهنده و غیرقضاوتی و در عین حال حفظ چارچوب درمان تأکید میکند.
۶. دریافت سوپرویژن تخصصی
یکی از معیارهایی که معمولاً مراجعان درباره آن سؤال نمیکنند، سوپرویژن درمانگر است.
سوپرویژن به درمانگر کمک میکند موارد پیچیده را از منظر حرفهای بررسی کند، کیفیت درمان را حفظ کند و در تصمیمهای بالینی دشوار از حمایت تخصصی برخوردار باشد.
NICE و استانداردهای کیفیت این سازمان بر دسترسی متخصصانی که با افراد مبتلا به BPD کار میکنند به سوپرویژن تأکید دارند.
هنگام انتخاب درمانگر BPD چه سؤالهایی بپرسیم؟
اگر قصد دارید برای اختلال شخصیت مرزی درمانگر انتخاب کنید، میتوانید قبل از شروع درمان چند سؤال مشخص بپرسید.
سؤال اول:
آیا در زمینه درمان اختلال شخصیت مرزی تجربه تخصصی دارید؟
سؤال دوم:
معمولاً برای درمان BPD از چه رویکردی استفاده میکنید؟
سؤال سوم:
آیا درمان بر اساس یک برنامه و هدف مشخص پیش میرود؟
سؤال چهارم:
پیشرفت درمان چگونه ارزیابی میشود؟
سؤال پنجم:
اگر فرد دچار بحران یا افزایش رفتارهای پرخطر شود، برنامه مدیریت بحران چگونه خواهد بود؟
سؤال ششم:
آیا برای درمان BPD سوپرویژن تخصصی دریافت میکنید؟
لازم نیست همه این سؤالها را بهصورت مصاحبه رسمی از درمانگر بپرسید؛ هدف این است که قبل از شروع درمان، تصویر روشنتری از تجربه، روش کار و چارچوب درمان به دست آورید.
آیا DBT بهترین درمان برای اختلال شخصیت مرزی است؟
یکی از سؤالات رایج این است که:
«برای درمان BPD باید حتماً DBT انتخاب کنم؟»
DBT یا درمان دیالکتیکی رفتاری یکی از رویکردهای مهم و شناختهشده در درمان BPD است و در برخی شرایط، بهویژه هنگامی که خودآسیبرسانی مکرر مسئله اصلی باشد، مورد توجه قرار میگیرد. NICE نیز در چنین شرایطی DBT جامع را بهعنوان یکی از گزینهها مطرح میکند.
اما این به معنی آن نیست که DBT برای تمام افراد مبتلا به BPD تنها یا بهترین انتخاب ممکن است.
انتخاب روش درمان باید بر اساس ارزیابی فرد، اهداف درمان، مشکلات اصلی، ترجیحات فرد و تخصص درمانگر انجام شود.
بنابراین بهتر است سؤال خود را از:
«بهترین روش درمان BPD چیست؟»
به این سؤال تغییر دهید:
«کدام رویکرد درمانی با نیازها و اهداف درمانی من تناسب بیشتری دارد؟»
آیا طرحوارهدرمانی برای BPD مناسب است؟
طرحوارهدرمانی نیز یکی از رویکردهایی است که در درمان مشکلات مرتبط با الگوهای عمیق و مزمن هیجانی و بینفردی مورد استفاده قرار میگیرد.
در فردی که الگوهای تکرارشونده روابط، باورهای عمیق درباره خود و دیگران و شیوههای ناسازگار مقابلهای نقش مهمی در مشکلات او دارند، درمانگر ممکن است بر این الگوهای عمیقتر تمرکز کند.
اما انتخاب طرحوارهدرمانی نیز نباید صرفاً بر اساس نام روش انجام شود.
نکته بالینی: روش درمان باید پس از ارزیابی بالینی و با توجه به اهداف و نیازهای فرد انتخاب شود.
از کجا بفهمیم درمانگر متخصص BPD برای ما مناسب نیست؟
انتخاب درمانگر فقط به پیدا کردن فرد مناسب محدود نمیشود. گاهی لازم است بررسی کنیم آیا روند درمان واقعاً با نیازهای ما سازگار است یا خیر.
برخی نشانههایی که ارزش بررسی دارند عبارتاند از:
- اهداف درمان برای شما روشن نیست.
- درمانگر نمیتواند توضیح دهد رویکرد درمانی او چیست.
- هیچ برنامه مشخصی برای ارزیابی پیشرفت وجود ندارد.
- مشکلات اصلی شما در طول درمان مورد توجه قرار نمیگیرند.
- درباره بحرانها و شرایط پرخطر هیچ برنامه مشخصی وجود ندارد.
- احساس میکنید درمان کاملاً بدون ساختار پیش میرود.
- درباره روند درمان امکان گفتوگوی شفاف با درمانگر وجود ندارد.
این موارد بهتنهایی به معنی «نامناسب بودن قطعی درمانگر» نیستند؛ اما میتوانند نشانهای باشند که لازم است درباره روند درمان گفتوگوی بیشتری انجام شود.
آیا اگر درمان اول موفق نبود، یعنی BPD درمانپذیر نیست؟
خیر.
موفق نبودن یک تجربه درمانی به این معنی نیست که اختلال شخصیت مرزی قابل درمان نیست یا فرد نمیتواند بهبود پیدا کند.
رواندرمانی میتواند به کاهش شدت علائم و بهبود عملکرد و کیفیت زندگی کمک کند و انتخاب رویکرد و درمانگر مناسب میتواند بخشی از فرایند درمان باشد. راهنمای APA نیز شواهدی از بهبود عملکرد و کاهش شدت BPD و برخی مشکلات همراه با رواندرمانی ارائه میکند.
در عین حال، درمان BPD معمولاً نیازمند یک فرایند برنامهریزیشده است و نباید انتظار داشت تنها با چند جلسه کوتاه، تمام مشکلات برطرف شوند. NICE یز بر درمان ساختاریافته و پایش مستمر نتایج تأکید دارد.
چکلیست انتخاب درمانگر متخصص اختلال شخصیت مرزی
اگر بخواهیم تمام مقاله را به یک تصمیم ساده تبدیل کنیم، هنگام انتخاب درمانگر این موارد را بررسی کنید:
- آیا درمانگر تجربه مشخصی در کار با BPD دارد؟
- آیا درباره رویکرد درمانی خود توضیح روشنی ارائه میکند؟
- آیا درمان بر اساس اهداف مشخص پیش میرود؟
- آیا ارزیابی اولیه و جامع انجام میشود؟
- آیا پیشرفت درمان در طول زمان بررسی میشود؟
- آیا درمانگر با مدیریت بحران و ارزیابی خطر آشنایی دارد؟
- آیا رابطه درمانی در چارچوب حرفهای و مشخصی شکل میگیرد؟
- آیا درمانگر از سوپرویژن حرفهای استفاده میکند؟
- آیا روش درمان با نیازها و اهداف فرد تناسب دارد؟
نکته: هرچه پاسخ به این سؤالات روشنتر باشد، میتوانید با آگاهی بیشتری درباره شروع یا ادامه درمان تصمیم بگیرید.
سخن پایانی
اگر بخواهیم پاسخ این مقاله را در یک جمله خلاصه کنیم:
برای درمان اختلال شخصیت مرزی، صرفاً به دنبال یک «روانشناس یا تراپیست» نباشید؛ به دنبال درمانگری باشید که تجربه و آموزش مرتبط با BPD داشته باشد، از یک رویکرد درمانی ساختاریافته و مبتنی بر شواهد استفاده کند، ارزیابی و برنامه درمانی مشخص داشته باشد و بتواند روند درمان را بهصورت حرفهای پایش کند.
انتخاب درمانگر مناسب به معنی پیدا کردن فردی با عنوان «درمانگر متخصص BPD» نیست؛ بلکه به معنی پیدا کردن متخصصی است که تجربه، رویکرد، مهارت و برنامه درمانی او با نیازهای شما تناسب داشته باشد.
اگر درباره علائم اختلال شخصیت مرزی، روشهای درمان یا انتخاب درمانگر متخصص BPD نیاز به ارزیابی حرفهای دارید، میتوانید برای دریافت مشاوره و بررسی مسیر مناسب درمان اقدام کنید.
منابع
- Storebø, O. J., Stoffers-Winterling, J. M., Völlm, B. A., Kongerslev, M. T., Mattivi, J. T., Jørgensen, M. S., Faltinsen, E., Todorovac, A., Sales, C. P., Callesen, H. E., Lieb, K., & Simonsen, E. (2020). Psychological therapies for people with borderline personality disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020(5), CD012955. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012955.pub2
- Cristea, I. A., Gentili, C., Cotet, C. D., Palomba, D., Barbui, C., & Cuijpers, P. (2017). Efficacy of psychotherapies for borderline personality disorder: A systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry, 74(4), 319–328. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2016.4287
-
Linehan, M. M., Korslund, K. E., Harned, M. S., Gallop, R. J., Lungu, A., Neacsiu, A. D., McDavid, J., Comtois, K. A., & Murray-Gregory, A. M. (2015). Dialectical behavior therapy for high suicide risk in individuals with borderline personality disorder: A randomized clinical trial and component analysis. JAMA Psychiatry, 72(5), 475–482. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2014.3039
این مقاله با استناد به منابع علمی و تأیید دکتر مهدی امینی، دانشیار روانشناسی بالینی و تراپیست اختلالات شخصیت، تدوین شده است.
گاهی فقط یک گفتوگوی درست میتواند مسیر زندگی را عوض کند…
اگر احساس میکنید زمان تغییر فرا رسیده، در هر نقطهای از جهان میتوانید مشاوره و تراپی آنلاین را آغاز کنید.
همین حالا اقدام کنید!
