تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی ؛ دو اختلالی که اغلب اشتباه گرفته می‌شوند

اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی  دو اختلال روان‌شناختی هستند که به دلیل برخی شباهت‌های ظاهری، اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند. هر دو اختلال می‌توانند با نوسانات خلقی، رفتارهای تکانشی و مشکلات در روابط بین‌فردی همراه باشند. به همین دلیل بسیاری از افراد هنگام جستجوی علائم خود یا مراجعه به متخصص سلامت روان این سؤال را مطرح می‌کنند که «آیا من دچار شخصیت مرزی هستم یا اختلال دوقطبی؟»

اختلال شخصیت مرزی چیست؟

اختلال شخصیت مرزی (Borderline Personality Disorder یا BPD) یکی از انواع اختلالات شخصیت است که با بی‌ثباتی در احساسات، روابط، تصویر ذهنی از خود و رفتار همراه است. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً احساسات شدیدی را تجربه می‌کنند و ممکن است در مدیریت هیجانات خود با دشواری مواجه شوند.

ویژگی‌های رایج اختلال شخصیت مرزی عبارت‌اند از:

• ترس شدید از طرد شدن یا رها شدن
• ناپایداری در روابط عاطفی
• تغییرات سریع در احساسات
• احساس مزمن پوچی
• رفتارهای تکانشی
• مشکل در کنترل خشم
• آسیب رساندن به خود یا افکار خودکشی در برخی موارد
• اختلال در هویت و تصویر ذهنی از خود

افراد مبتلا به شخصیت مرزی معمولاً دنیا را به صورت «همه چیز یا هیچ چیز» تجربه می‌کنند و روابط آن‌ها ممکن است بین عشق شدید و ناامیدی شدید در نوسان باشد.

اختلال دوقطبی چیست؟

اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder) یک اختلال خلقی است که با تغییرات شدید در سطح انرژی، خلق و فعالیت فرد شناخته می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال دوره‌هایی از افسردگی و دوره‌هایی از شیدایی یا نیمه‌شیدایی را تجربه می‌کنند.

در دوره افسردگی ممکن است فرد:

• احساس غم شدید داشته باشد
• انرژی خود را از دست بدهد
• دچار اختلال خواب شود
• علاقه خود را به فعالیت‌های روزمره از دست بدهد

در مقابل، در دوره شیدایی ممکن است فرد:

• احساس اعتمادبه‌نفس بیش از حد داشته باشد
• نیاز کمتری به خواب پیدا کند
• بیش از حد صحبت کند
• رفتارهای پرخطر انجام دهد
• تصمیم‌های عجولانه بگیرد

اختلال دوقطبی بیشتر به تغییرات زیستی و شیمیایی مغز مرتبط است و معمولاً دوره‌های آن هفته‌ها یا ماه‌ها طول می‌کشد.

چرا شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی با هم اشتباه گرفته می‌شوند؟

دلیل اصلی این اشتباه، وجود برخی علائم مشترک است. هر دو گروه ممکن است:

• نوسانات خلقی داشته باشند.
• رفتارهای تکانشی نشان دهند.
• در روابط عاطفی دچار مشکل شوند.
• احساس ناامیدی یا افسردگی را تجربه کنند.
• در برخی مواقع افکار خودکشی داشته باشند.

به همین دلیل در گذشته بسیاری از افراد مبتلا به شخصیت مرزی به اشتباه با اختلال دوقطبی تشخیص داده می‌شدند و برعکس.

تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی

۱. مدت زمان تغییرات خلقی

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها مربوط به طول مدت نوسانات خلقی است.

در اختلال شخصیت مرزی:

• تغییرات خلقی ممکن است ظرف چند ساعت رخ دهد.
• گاهی در یک روز چند بار تغییر احساسات مشاهده می‌شود.
• واکنش‌ها اغلب در پاسخ به اتفاقات بین‌فردی رخ می‌دهند.

در اختلال دوقطبی:

• دوره‌های خلقی معمولاً چند هفته یا چند ماه ادامه دارند.
• تغییرات ناگهانی ساعتی کمتر دیده می‌شود.
• خلق فرد مستقل از رویدادهای روزمره تغییر می‌کند.

۲. نقش روابط عاطفی

در شخصیت مرزی، روابط عاطفی نقش محوری دارند.

برای مثال:

• دیر جواب دادن یک پیام ممکن است باعث اضطراب شدید شود.
• احتمال ترس از رهاشدگی بسیار بالاست.
• فرد ممکن است شریک عاطفی خود را ایده‌آل‌سازی کرده و سپس به شدت از او ناامید شود.

اما در اختلال دوقطبی، مشکلات روابط بیشتر پیامد تغییرات خلقی هستند و معمولاً ترس مزمن از رهاشدگی وجود ندارد.

۳. ترس از طرد شدن

ترس از رها شدن یکی از ویژگی‌های اصلی شخصیت مرزی محسوب می‌شود.

فرد ممکن است:

• نسبت به کوچک‌ترین نشانه‌های فاصله گرفتن دیگران حساس باشد.
• تلاش زیادی برای حفظ رابطه انجام دهد.
• از تنها ماندن احساس وحشت کند.

این ویژگی در اختلال دوقطبی جزو علائم اصلی محسوب نمی‌شود.

۴. اختلال هویت

بسیاری از افراد مبتلا به شخصیت مرزی در مورد هویت خود دچار سردرگمی هستند.

آن‌ها ممکن است:

• اهداف زندگی خود را مرتب تغییر دهند.
• درباره ارزش‌ها و باورهای خود تردید داشته باشند.
• احساس کنند نمی‌دانند واقعاً چه کسی هستند.

در اختلال دوقطبی چنین ویژگی‌ای به طور معمول مشاهده نمی‌شود.

۵. وجود شیدایی

شاید مهم‌ترین تفاوت میان این دو اختلال وجود دوره شیدایی باشد.

در اختلال دوقطبی:

• شیدایی یا نیمه‌شیدایی وجود دارد.
• فرد انرژی بسیار زیادی پیدا می‌کند.
• خواب او کاهش می‌یابد.
• رفتارهای پرخطر افزایش می‌یابد.

در شخصیت مرزی دوره شیدایی واقعی وجود ندارد.

مقایسه شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی

ویژگی	شخصیت مرزی	اختلال دوقطبی
نوع اختلال	اختلال شخصیت	اختلال خلقی
مدت نوسانات خلقی	چند ساعت تا چند روز	چند هفته تا چند ماه
ترس از رهاشدگی	بسیار شایع	نادر
اختلال هویت	شایع	کمتر دیده می‌شود
شیدایی	ندارد	دارد
تأثیر روابط بر خلق	بسیار زیاد	کمتر
احساس پوچی مزمن	شایع	معمولاً وجود ندارد
درمان اصلی	روان‌درمانی	دارودرمانی و روان‌درمانی

آیا ممکن است فرد هر دو اختلال را داشته باشد؟

بله. تحقیقات نشان داده‌اند که در برخی افراد، اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی به طور همزمان وجود دارند.

در چنین شرایطی تشخیص دقیق اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا:

• شدت علائم افزایش می‌یابد.
• خطر رفتارهای تکانشی بیشتر می‌شود.
• احتمال افسردگی شدید افزایش پیدا می‌کند.
• درمان نیازمند برنامه‌ریزی تخصصی‌تر خواهد بود.

به همین دلیل ارزیابی توسط روانشناس یا روانپزشک باتجربه ضروری است.

تأثیر این دو اختلال بر روابط عاطفی

افراد مبتلا به شخصیت مرزی معمولاً بیشترین چالش را در روابط عاطفی تجربه می‌کنند.

برخی رفتارهای رایج عبارت‌اند از:

• حساسیت شدید به طرد شدن
• وابستگی عاطفی
• نگرانی مداوم درباره از دست دادن رابطه
• واکنش‌های هیجانی شدید

در مقابل، افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است در دوره‌های شیدایی یا افسردگی رفتارهایی نشان دهند که بر روابط آن‌ها تأثیر بگذارد، اما این رفتارها معمولاً به دوره‌های خلقی مرتبط هستند.

چرا تشخیص اشتباه خطرناک است؟

تشخیص اشتباه می‌تواند باعث شود فرد درمان مناسبی دریافت نکند.

برای مثال:

• فرد مبتلا به شخصیت مرزی ممکن است صرفاً دارو دریافت کند، در حالی که به روان‌درمانی تخصصی نیاز دارد.
• فرد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است بدون دریافت داروهای تثبیت‌کننده خلق درمان شود.

در نتیجه علائم ادامه پیدا می‌کنند و کیفیت زندگی فرد کاهش می‌یابد.

درمان در شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی

اگرچه هر دو اختلال قابل درمان هستند، اما رویکرد درمانی آن‌ها تفاوت دارد.

در اختلال شخصیت مرزی، روان‌درمانی نقش اصلی را ایفا می‌کند. درمان‌هایی مانند:

• رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)
• طرحواره درمانی
• درمان شناختی رفتاری (CBT)

از مؤثرترین روش‌ها محسوب می‌شوند.

در اختلال دوقطبی معمولاً داروهای تثبیت‌کننده خلق بخش مهمی از درمان هستند و روان‌درمانی نقش مکمل دارد.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائمی مانند موارد زیر را تجربه می‌کنید، بهتر است از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرید:

• نوسانات شدید خلقی
• مشکلات مکرر در روابط عاطفی
• احساس پوچی مداوم
• رفتارهای تکانشی
• ترس شدید از طرد شدن
• دوره‌های طولانی افسردگی یا شیدایی

تشخیص زودهنگام می‌تواند روند درمان را بسیار مؤثرتر کند.

سخن پایانی

اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی اگرچه در برخی علائم با یکدیگر شباهت دارند، اما دو اختلال کاملاً متفاوت هستند. تفاوت در ماهیت اختلال، نوع نوسانات خلقی، نقش روابط عاطفی و وجود یا عدم وجود شیدایی باعث می‌شود تشخیص صحیح اهمیت ویژه‌ای پیدا کند. اگر احساس می‌کنید علائم این اختلالات را تجربه می‌کنید، بهتر است به جای خودتشخیصی، از یک روانشناس یا روانپزشک متخصص کمک بگیرید تا ارزیابی دقیق و برنامه درمانی مناسبی دریافت کنید.

منابع

– American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR).
– Gunderson, J. G., Weinberg, I., Daversa, M. T., et al. (2011). Borderline personality disorder and bipolar disorder: What is the difference and why does it matter? Journal of Nervous and Mental Disease, 199(6), 446–452.
– Zimmerman, M., Ruggero, C. J., Chelminski, I., & Young, D. (2010). Is bipolar disorder overdiagnosed? Journal of Clinical Psychiatry, 71(1), 26–31.